Wykrywacz metali od 2027 roku: zgłoszenie w aplikacji zamiast pozwolenia konserwatora

Od 1 stycznia 2027 roku wykrywacz metali nie będzie wymagał pozwolenia konserwatora zabytków. Wystarczy zgłoszenie w aplikacji Ministerstwa Kultury, zgoda właściciela terenu i ukończone 18 lat. Za cenne znalezisko archeologiczne można dostać nagrodę do 25-krotności przeciętnej pensji, czyli według stawek z 2025 roku około 222,6 tys. zł.

Co się zmienia od 1 stycznia 2027 roku

Dziś poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków wykrywaczem wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Trzeba przygotować program poszukiwań, mapę i zgodę właściciela działki. Od 1 stycznia 2027 roku ten obowiązek znika.

Zastąpi go zgłoszenie do rejestru poszukiwań. Tak przewiduje nowelizacja ustawy o ochronie zabytków z 13 lipca 2023 roku. Termin jej wejścia w życie był już przesuwany.

Jak podaje RMF FM za “Rzeczpospolitą”, dziś legalnie działa tylko około 1 procent detektorystów. Według danych resortu kultury z 2020 roku w Polsce jest ich 100-120 tysięcy.

Jak zgłosić poszukiwania z wykrywaczem metali w 2027 roku

Poszukiwania prowadzi wyłącznie osoba pełnoletnia. Potrzebuje zgody właściciela nieruchomości i jej posiadacza. Bez tego nie ruszy.

Zgłoszenie składa się przed wyjściem w teren, przez aplikację mobilną udostępnioną przez ministra kultury. Podaje się w nim imię, nazwisko, PESEL, adres do korespondencji i adres e-mail, a do tego termin oraz zakres terenowy poszukiwań.

Zgłaszający składa też cztery oświadczenia. Potwierdza zgodę właściciela, swoją pełnoletność, zobowiązanie do zgłaszania znalezisk i prawdziwość danych. Wszystkie składa pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Zgłoszenie jest skuteczne z chwilą otrzymania potwierdzenia. Wtedy można zaczynać. Ten sam teren może zgłosić dowolna liczba osób.

Gdzie wykrywacz pozostanie zakazany

Ustawa wymienia miejsca, w których poszukiwań prowadzić nie wolno. To zabytki z rejestru lub ewidencji wraz z pasem 10 metrów wokół nich, pomniki historii i parki kulturowe.

Zakaz obejmuje też obiekty z listy UNESCO ze strefami buforowymi i miejsca ze Znakiem Dziedzictwa Europejskiego, a także cmentarze, dawne cmentarze, mogiły i groby wojenne, miejsca kaźni oraz Pomniki Zagłady.

Nie można też szukać tam, gdzie trwają lub są planowane badania archeologiczne na podstawie pozwolenia konserwatora. Tu nic się nie zmienia.

Co zrobić ze znaleziskiem i ile wynosi nagroda

Przedmiot, który może być zabytkiem, trzeba zabezpieczyć. Miejsce należy oznakować i niezwłocznie zawiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków. Zabytki archeologiczne są własnością Skarbu Państwa.

Przy co najmniej trzech takich przedmiotach na obszarze do 100 metrów kwadratowych poszukiwania trzeba wstrzymać. Najdłużej na 30 dni od przyjęcia zawiadomienia. Konserwator ma 6 dni na oględziny, a potem 30 dni na ocenę, czy to zabytek.

Znalazca, który dopełni tych obowiązków, dostaje nagrodę pieniężną albo dyplom. Pieniądze należą się za zabytek o szczególnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W pozostałych przypadkach jest dyplom.

Limit to 25-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego roku. Wyjątkowo, gdy zabytek ma też znaczną wartość materialną, do 30-krotności. Przy przeciętnej pensji za 2025 rok, czyli 8903,56 zł, daje to 222 589 zł i 267 106,80 zł.

W 2027 roku podstawą będzie przeciętne wynagrodzenie za 2026 rok. GUS ogłosi je na początku 2027 roku.

Według szacunków Ministerstwa Kultury, które opisała “Rzeczpospolita”, nagrody w pierwszym roku mogą kosztować 3,25 mld zł. Kolejne 3 mld zł pochłoną badania, konserwacja i przechowywanie znalezisk. Sama aplikacja ma kosztować 2,5 mln zł.

Archeolodzy mają wątpliwości. Prof. Maciej Trzciński z Uniwersytetu Wrocławskiego zwraca uwagę, że trudno będzie sprawdzić, czy zgłaszane przedmioty nie zostały wykopane wcześniej. Detektoryści widzą to inaczej. Paweł Kozłowski z Polskiego Związku Eksploratorów przypomina, że poszukiwacze nie dostawali dotąd nagród nawet za cenne skarby, a szacunki kosztów mogą być zawyżone. Obecne zasady opisuje strona Ministerstwa Kultury o poszukiwaniach zabytków.

Stan na 16 października 2026 roku.

Źródło zdjęć: Canva