ZUS to Zakład Ubezpieczeń Społecznych, państwowa instytucja, która pobiera składki, prowadzi konta ubezpieczonych i wypłaca emerytury, renty oraz zasiłki. Obsługuje pracowników i przedsiębiorców odprowadzających składki, seniorów, rodziny pobierające 800 plus i osoby na zwolnieniach lekarskich. To jedna z największych instytucji publicznych w Polsce i jednocześnie jedna z najczęściej wyszukiwanych.
Pełna nazwa: Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Rok powstania: 1934
Forma prawna: państwowa jednostka organizacyjna z osobowością prawną
Prezes: Liwiusz Laska, od 1 lipca 2026
Siedziba centrali: ulica Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa
Struktura: centrala, 42 oddziały, inspektoraty i biura terenowe
Infolinia: 22 560 16 00, od poniedziałku do piątku w godzinach 7.00-18.00
Portal internetowy: eZUS, dawniej PUE ZUS
Płacący składki: 16,3 miliona osób, marzec 2026
Emeryci i renciści: 8,055 miliona osób, marzec 2026
Przeciętna emerytura i renta: 4381 złotych brutto, marzec 2026
Zakład powstał w 1934 roku i od dziewięciu dekad stoi w centrum polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. ZUS to państwowa jednostka organizacyjna z osobowością prawną, która pobiera składki, prowadzi konta ubezpieczonych oraz wypłaca emerytury, renty i zasiłki. Podstawą była ustawa scaleniowa z 28 marca 1933 roku, a sam Zakład utworzyło rozporządzenie Prezydenta RP z 24 października 1934 roku. Pieniędzmi na świadczenia zarządza Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, do którego trafiają składki od ponad 16 milionów ubezpieczonych.
Prezesa powołuje premier na wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, po zasięgnięciu opinii Rady Nadzorczej Zakładu. Od 1 lipca 2026 roku funkcję pełni doktor Liwiusz Laska, powołany przez premiera Donalda Tuska. Zastąpił Zbigniewa Derdziuka, odwołanego z powodu ciężkiej choroby. Nowy prezes wcześniej przewodniczył Radzie Nadzorczej ZUS i był dyrektorem generalnym Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Akt powołania wręczyła mu ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.
Najszybsza droga do konsultanta prowadzi przez Centrum Obsługi Telefonicznej, gdzie można pytać o emerytury, zasiłki i rozliczenia składek. Infolinia ZUS działa pod numerem 22 560 16 00 od poniedziałku do piątku w godzinach 7.00-18.00. Ten sam numer z prefiksem +48 obsługuje dzwoniących z zagranicy. Centrala mieści się przy ulicy Szamockiej 3, 5 w Warszawie, a w całym kraju działają 42 oddziały wraz z podległymi im inspektoratami i biurami terenowymi.
Platforma Usług Elektronicznych ruszyła w 2012 roku i przez lata była znana wyłącznie jako PUE ZUS. W sierpniu 2024 roku portal zmienił nazwę na eZUS, dostał nową stronę logowania i uwierzytelnianie dwuskładnikowe. Modernizacja idzie transzami, więc po zalogowaniu użytkownik nadal trafia w znany interfejs, a obie nazwy funkcjonują równolegle. Przez konto sprawdza się stan konta ubezpieczonego, zwolnienia lekarskie i złożone wnioski. Na 2026 rok Zakład zapowiedział aplikację mZUS dla płatników.
Świadczenia trafiają do seniorów w kilku turach, bo jednorazowa wypłata dla ponad ośmiu milionów osób byłaby nie do udźwignięcia. ZUS wypłaca emerytury i renty sześć razy w miesiącu – 1., 6., 10., 15., 20. i 25. dnia. Konkretny termin przypisywany jest przy wydawaniu decyzji emerytalnej i zwykle nie zmienia się przez lata. Gdy data wypada w sobotę, niedzielę lub święto, pieniądze idą wcześniej, w ostatnim dniu roboczym przed tym terminem.
Waloryzacja podnosi świadczenia co roku od 1 marca i obejmuje wszystkie emerytury oraz renty przyznane do końca lutego. Wskaźnik waloryzacji w 2026 roku wyniósł 105,3 procent, czyli świadczenia wzrosły o 5,3 procent. Najniższa emerytura, renta rodzinna oraz renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wzrosły o 99,58 złotego, do 1978,49 złotego brutto. Podwyżka była wyłącznie procentowa, bez kwoty gwarantowanej. Sam wskaźnik liczy się z inflacji w gospodarstwach emerytów i rencistów powiększonej o co najmniej 20 procent realnego wzrostu płac.
Dodatkowe roczne świadczenia wypłacane są z urzędu, bez składania wniosków, razem ze zwykłą emeryturą. Trzynasta emerytura w 2026 roku wyniosła 1978,49 złotego brutto i trafiała do seniorów od 1 kwietnia, w standardowych terminach wypłat. Na rękę zostawało od około 1580 do 1700 złotych, bo kwotę netto obniżają składka zdrowotna i podatek. Czternasta emerytura idzie we wrześniu i zależy od wysokości podstawowego świadczenia. Nie dostaną jej osoby z emeryturą powyżej 4828,49 złotego brutto, bo wyliczona kwota byłaby niższa niż 50 złotych.
Powszechny wiek emerytalny obniżyła ustawa podpisana 19 grudnia 2016 roku przez prezydenta Andrzeja Dudę. Od 1 października 2017 roku wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Osiągnięcie tego wieku daje prawo do emerytury, ale nie zmusza do odejścia z pracy. Decyzja należy do ubezpieczonego, a każdy dodatkowy rok składek podnosi kapitał i comiesięczne świadczenie. W marcu 2026 roku przeciętna emerytura i renta z ZUS wyniosła 4381 złotych brutto.
Podstawę wymiaru składek dla firm wylicza się z prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, ustalonego na 2026 rok na 9420 złotych. Sześćdziesiąt procent tej kwoty daje podstawę 5652 złote. Pełny ZUS w 2026 roku to 1926,76 złotego miesięcznie ze składką chorobową i 1788,29 złotego bez niej, w obu przypadkach bez składki zdrowotnej. Na sumę składają się emerytalna 1103,27 złotego, rentowa 452,16 złotego, wypadkowa 94,39 złotego, Fundusz Pracy 138,47 złotego i dobrowolna chorobowa 138,47 złotego. Składkę zdrowotną każdy przedsiębiorca ustala sam, według dochodu i formy opodatkowania.
Świadczenie wychowawcze w wysokości 800 złotych miesięcznie na dziecko przysługuje do ukończenia przez nie 18 lat, a wnioski i przelewy obsługuje wyłącznie ZUS. Pieniądze wychodzą w stałych terminach – 2., 4., 7., 9., 12., 14., 16., 18., 20., 22. i 24. dnia miesiąca. Dzień wypłaty zależy od tego, kiedy wpłynął wniosek o świadczenie. Jeśli termin przypada w sobotę, niedzielę albo święto, przelew realizowany jest w ostatnim dniu roboczym przed tą datą, więc rodzice dostają pieniądze wcześniej, a nie później.
Papierowe druki zniknęły 1 grudnia 2018 roku i od tej daty lekarze wystawiają wyłącznie elektroniczne zaświadczenia e-ZLA, które trafiają prosto na profil płatnika. Zasiłek chorobowy wynosi 80 procent podstawy wymiaru i przysługuje maksymalnie przez 182 dni, a przy ciąży i gruźlicy przez 270 dni. Pełne 100 procent należy się przy wypadku przy pracy, w ciąży oraz przy badaniach dla kandydatów na dawców narządów. Pierwsze 33 dni choroby w roku finansuje pracodawca, a przy pracownikach po 50. roku życia 14 dni. Dopiero potem płaci ZUS.
