Prędzej czy później każdy dostaje do ręki banknot podarty, poplamiony albo sklejony taśmą i zwykle nie ma w tym powodu do niepokoju. Wyjątkiem są zabarwione banknoty.
Coraz więcej bankomatów w Polsce ma inteligentny system neutralizacji banknotów, w skrócie IBNS. Obowiązek jego montażu wprowadziło rozporządzenie MSWiA, które weszło w życie 15 września 2021 roku. Właściciele urządzeń dostali dwa lata na dostosowanie się do nowych wymogów, więc dziś taki system ma już wiele maszyn w całym kraju.
Zasada jest prosta. Gdy ktoś próbuje włamać się do bankomatu albo wyrwać kasetę z gotówką, urządzenie samo oznacza pieniądze specjalnym tuszem. Środek wnika w papier od krawędzi do środka i zostawia trwałe plamy.
Najczęściej są czerwone lub zielone. Bywają też fioletowe, niebieskie albo czarne, zawsze wyraźnie mocniejsze przy brzegach banknotu. Pranie nic nie da.
System ma odebrać złodziejom sens kradzieży. W 2024 roku sprawcy włamań w Zbąszyniu, Dopiewie i Podczelu dostali się wprawdzie do gotówki, ale skradzione banknoty zostały zabarwione i straciły jakąkolwiek wartość handlową.
Banknot oznaczony przez system neutralizacji nie jest już prawnym środkiem płatniczym. Nie można nim płacić ani przekazywać go dalej, a próba zapłaty w sklepie może się skończyć podejrzeniem, że pieniądze pochodzą z przestępstwa.
Takiego banknotu nie wymieni zwykła kasa banku komercyjnego. Przyjmują go wyłącznie oddziały okręgowe NBP. Jest ich 16. Działają tylko w największych miastach.
Przy zgłoszeniu trzeba okazać dokument tożsamości. Pracownik NBP sporządza dokumentację, a potem oddział okręgowy zawiadamia właściwą komendę wojewódzką policji albo Komendę Stołeczną Policji.
Policja sprawdza, skąd pochodzą zabarwione pieniądze i czy plamy mają związek z włamaniem do bankomatu, kradzieżą kasety albo innym zdarzeniem objętym postępowaniem.
Na nowy banknot trzeba poczekać. Wymiana następuje dopiero po odmowie wszczęcia postępowania albo po jego prawomocnym zakończeniu. To może potrwać.
Uruchomienie tuszu nie zawsze oznacza przestępstwo. Zdarzają się awarie i przypadkowe zadziałanie zabezpieczenia, dlatego zabarwione banknoty z legalnej wypłaty są po weryfikacji wymieniane na nowe.
Dlatego przy wypłacie z bankomatu dobrze jest od razu obejrzeć gotówkę. Potwierdzenie transakcji albo wpis w historii konta pomaga wykazać, skąd wziął się oznakowany banknot. Każdą nieprawidłowość można też zgłosić bankowi, do którego należy bankomat.
Przypomnijmy, że zużyte lub uszkodzone pieniądze bez śladów neutralizacji wymienia się inaczej. Plama po kawie, farbie czy długopisie nie oznacza niczego groźnego, bo liczy się autentyczność banknotu i to, czy da się rozpoznać nominał.
Taki egzemplarz można oddać w kasie banku działającego w Polsce. Kluczowe jest, ile powierzchni się zachowało i czy pochodzi z jednego banknotu.
Gdy w jednym kawałku przetrwało ponad 75 procent banknotu, właściciel dostaje pełną wartość. Przy zachowanych 45-75 procentach wypłacana jest połowa nominału. Poniżej 45 procent banknot co do zasady nie podlega wymianie.
Podarta setka nie musi więc przepaść. Z zabarwionymi banknotami jest inaczej. Mocne czerwone lub zielone przebarwienia rozchodzące się od krawędzi to sygnał ostrzegawczy. Taki banknot trafia do oddziału okręgowego NBP, a nie z powrotem do obiegu.
Stan na 8 października 2026 roku.
źródło zdjęć: Canva
